مقالات |  سخنراني ها |  شبکه سلام |  انتشارات |  محصولات نرم افزاري |  ليست پاسخ ها
تاريخ: 09 اسفند 1388
استدلال به خطبه 228 نهج البلاغه (لِلَّهِ بَلاءُ فُلان)، براي انكار شهادت فاطمه زهرا(س)
   

طرح شبهه:

حضرت علي حضرت عمر رضي‌الله عنهما را به بهترين وجه ممكن ستوده است، حضرت علي رضي‌الله عنه در مدح عمر بن الخطاب و بنا به قولي، ابوبكر فرموده است: «لله بلاء فلان... » در روايتى آمده: «لله بلاد فلان».

 ابن أبي‌الحديد مى‌گويد در باره‌ى اين شخص از نقيب ابوجعفر يحيى بن ابى زيد علوى پرسيدند به من گفت او عمر بن الخطاب است، گفتم: آيا اميرمؤمنان او را اينگونه مى‌ستايد؟ گفت: آري، و مى‌افزايد: اگر اميرمؤمنان اعتراف كند كه (عمر) سنت را اقامه نموده و با دامنى پاك و كمترين عيب از دنيا رفته و عبادت پروردگار را انجام داده و پرهيزگارترين بوده، پس اين نهايت مدح و ستايش است.

وسألت عنه النقيب أبا جعفر يحيى بن أبي زيد العلوي، فقال لي: هو عمر، فقلت له: أيثني عليه أمير المؤمنين رضي الله عنه هذا الثناء؟... فإذا اعترف أمير المؤمنين بأنه أقام السنة، وذهب نقي الثوب، قليل العيب، وأنه أدى إلى الله طاعته، واتقاه بحقه، فهذا غاية ما يكون من المدح.

إبن أبي الحديد المدائني المعتزلي، أبو حامد عز الدين بن هبة الله بن محمد بن محمد (متوفاي655 هـ)، شرح نهج البلاغة، ج 12، ص 3، تحقيق محمد عبد الكريم النمري، ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت / لبنان، الطبعة: الأولى، 1418هـ - 1998م.

محمد عبده نيز در اين كه مقصود از «فلان» كيست، گفته:

 أي عمر علي الارجح.

نهج البلاغه، شرح محمد عبده، ص 430.

آيا امكان دارد كه كسى از قاتل همسر خود چنين تجليل و تمجيد نمايد؟

نقد و بررسي:

اصل خطبه در نهج البلاغه:

حضرت علي عليه السلام در نهج البلاغه مى‌فرمايد:

لِلَّهِ بِلَاد فُلَانٍ (بلاء فلان) فَقَدْ قَوَّمَ الْأَوَدَ وَدَاوَى الْعَمَدَ وَأَقَامَ السُّنَّةَ وَخَلَّفَ الْفِتْنَةَ. ذَهَبَ نَقِيَّ الثَّوْبِ قَلِيلَ الْعَيْبِ أَصَابَ خَيْرَهَا وَسَبَقَ شَرَّهَا أَدَّى إِلَى اللَّهِ طَاعَتَهُ وَاتَّقَاهُ بِحَقِّهِ. رَحَلَ وَتَرَكَهُمْ فِي طُرُقٍ مُتَشَعِّبَةٍ لَا يَهْتَدِي فِيهَا الضَّالُّ وَلَا يَسْتَيْقِنُ الْمُهْتَدِي.

خدا شهرهاى فلان را بركت دهد و نگاه‏دارد كه (خدا او را در آنچه آزمايش كرد پاداش خير دهد كه) كجى‏ها را راست، و بيمارى‏ها را درمان، و سنّت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را به پاداشت، و فتنه‏ها را پشت سر گذاشت.

با دامن پاك، و عيبى اندك، درگذشت، به نيكى‏هاى دنيا رسيده و از بدى‏هاى آن رهايى يافت، وظائف خود نسبت به پروردگارش را انجام داد، و چنانكه بايد از كيفر الهى مى‏ترسيد.

خود رفت و مردم را پراكنده بر جاى گذاشت، كه نه گمراه، راه خويش شناخت، و نه هدايت شده به يقين رسيد.

نهج البلاغه، صبحي صالح،‌ خطبه: 228؛ فيض الإسلام، خطبه 219، محمد عبدة، خطبه: 222؛ ابن أبي الحديد، خطبه: 223.

همان طور كه ملاحظه مى‌شود، آن چه در نهج البلاغه آمده كلمه «فلان» است؛ اما اين كه مقصود از اين «فلان» چه كسى است، از خود نهج البلاغه استفاده نمى‌شود. شارحان نهج البلاغه نيز در اين باره ديدگاه‌هاى متفاوتى دارند، در هر صورت چهار احتمال و نظريه در توجيه و تفسير اين كلمه وجود دارد:

1. منظور عمر باشد؛

2. كنايه از عثمان و مذمت او باشد؛

4. مقصود برخى از ياران آن حضرت باشد؛

3. اشاره به عمر و از باب تقيه باشد.

اهل سنت و به ويژه ابن أبي الحديد معتزلى معتقد است كه مقصود از آن خليفه دوم عمر بن خطاب است.

بدون شك گفتار شخصى همچون ابن أبي‌الحديد و محمد عبده كه هر دو از دانشمندان سنى مذهب هستند، براى ما ارزش نداشته و چيزى را ثابت نمى كند؛ بويژه كه همين روايت در كتاب‌هاى اهل سنت از زبان اشخاصى همچون مغيرة بن شعبه نقل شده است.

طبيعى است كه آن دو با توجه به رسوبات ذهنى و اعتقادات از پيش پذيرفته شده‌اى كه دارند، كلمه «فلان» را به عمر بن خطاب تفسير نمايند.

اهل سنت اگر بخواهند ثابت كنند كه اين جملات را امير مؤمنان عليه السلام در باره خليفه دوم گفته است، بايد سه مقدمه را ثابت نمايند:

1. گوينده اين سخنان امير مؤمنان است؛

2. مقصود از کلمه فلان، عمر است؛

3. هدف امام عليه السلام، مدح عمر بوده است.

در حالى كه هيچ يك از آن‌ها دليلى جز سخن ابن أبي‌الحديد ندارند كه آن‌هم نمى‌تواند شيعه و حتى اهل سنت را قانع نمايد.

نقد ديدگاه ابن أبي الحديد:

ابن أبي‌الحديد در شرح اين خطبه مى‌نويسد:

وقد وجدت النسخة التي بخط الرضي أبي الحسن جامع نهج البلاغة وتحت فلان عمر، حدثني بذلك فخار بن معد الموسوي الأودي الشاعر، وسألت عنه النقيب أبا جعفر يحيى بن أبي زيد العلوي، فقال لي: هو عمر، فقلت له: أيثني عليه أمير المؤمنين رضي الله عنه هذا الثناء؟ فقال: نعم... فإذا اعترف أمير المؤمنين بأنه أقام السنة، وذهب نقي الثوب، قليل العيب، وأنه أدى إلى الله طاعته، واتقاه بحقه، فهذا غاية ما يكون من المدح.

نسخه‌اى به خط سيد رضي، گرد آورنده نهج البلاغه ديده شده كه زير کلمه «فلان» عمر، نوشته شده است.

 اين مطلب را براى من فخار بن معد الموسوى شاعر نقل کرده است. از ابوجعفر نقيب در اين باره پرسيدم، گفت: مقصود عمر است. گفتم: آيا اميرمؤمنان كه خداوند از او راضى باد، عمر را چنين مى‌ستايد. گفت: بلي.

هنگامى كه اميرمؤمنان اعتراف كند كه عمر سنّت پيامبر را به پاداشت، و با دامن پاك، و عيبى اندك، درگذشت،وظائف خود نسبت به پروردگارش را انجام داد و تقواى الهى را رعايت كرد، اين بالاترين درجه مدح و ستايش است.

ابن أبي‌الحديد با زيرکى تمام، در آغاز كلام خود چنين وانمود مى‌كند که هر خواننده‌اى در لحظه اول يقين مى‌کند که خود او در نسخه‌اى به قلم سيد رضى ديده‌ كه او نام عمر را در كنار كلمه «فلان» نوشته است. و اگر کسى جمله دوم را نخواند گمان مى‌کند که عبارت چنين است «وَجَدتُ» يعنى خودم ديدم؛ اما هنگامى كه خوب دقت شود مى‌گويد «وُجِدَت» چنين نسخه‌اى ديده شده است.

الف: توضيح زير کلمه «فلان» از سيد رضي نيست:

ابن أبي‌الحديد نوشته است: در نسخه‌اى بخط سيد رضي، زير کلمه «فلان»، عمر نوشته شده بود؛ اين ادعا ثابت نيست؛ زيرا اگر نظر سيد رضى بود بايد در داخل سطر به عنوان توضيح نظر امام مى‌نوشت نه آن كه زير سطر بنويسد.

اگر کسى با نسخه هاى خطى آشنايى داشته باشد مى‌داند كه معمولا چنين اضافاتى از جانب کسانى صورت مى‌گيرد که نسخه‌اى در اختيارشان بوده است و در باره نسخه نهج البلاغه، كسى كه نسخه در اختيارش بوده تصور كرده است كه مقصود از «فلان» عمر بن خطاب است و لذا ذيل آن نوشته است عمر؛ پس انتساب چنين مطلبى به مؤلف، نيازمند دليل قطعى است.

ب: علت گفتن اين سخن مشخص نيست:

بر فرض كه اگر مقصود از کلمه «فلان» عمر باشد، بازهم نمى توان ثابت کرد که علت گفتن اين سخنان مدح است؛ زيرا شايد از روى تقيه يا کنايه به شخص ديگرى مانند عثمان باشد، که بررسى آن خواهد آمد.

ج: اين سخن امام با سخنان ديگر در باره خلفا منافات دارد:

اين سخن با آن چه كه در كتاب‌هاى شيعه و سنى از حضرت امير (ع) نسبت به خليفه دوم نقل شده است منافات دارد كه به چند مورد اشاره مى‌كنيم:

امير المؤمنين (ع)، خليفه دوم را دروغگو، خيانتكار، ستمگر، فاجر و... مى‌داند:

مسلم نيشابورى در صحيح خود،‌ نظر حقيقى اميرمؤمنان عليه السلام را در باره خليفه اول و دوم بيان كرده است.

ثُمَّ تُوُفِّىَ أَبُو بَكْرٍ وَأَنَا وَلِىُّ رَسُولِ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- وَوَلِىُّ أَبِى بَكْرٍ فَرَأَيْتُمَانِى كَاذِبًا آثِمًا غَادِرًا خَائِنًا.

پس از مرگ ابوبكر،‌ من جانشين پيامبر و ابوبكر شدم، شما دو نفر مرا خائن، دروغگو حليه گر و گناهكار خوانديد.

النيسابوري، مسلم بن الحجاج أبو الحسين القشيري (متوفاي261هـ)، صحيح مسلم، ج 3، ص 1378، ح 1757، كِتَاب الْجِهَادِ وَالسِّيَرِ، بَاب حُكْمِ الْفَيْءِ، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، ناشر: دار إحياء التراث العربي - بيروت.

عبد الرزاق صنعانى نيز با سند صحيح از خليفه دوم نقل كرده است كه به عباس و امير مؤمنان عليه السلام گفت كه شما مرا ستمگر و فاجر مى‌دانيد:

ثم وليتها بعد أبي بكر سنتين من إمارتي فعملت فيها بما عمل رسول الله (ص) وأبو بكر وأنتما تزعمان أني فيها ظالم فاجر....

من پس از ابوبكر دو سال حكومت كردم و روش رسول و ابوبكر را ادامه دادم؛ اما شما دو نفر مرا ستمگر و فاجر مى‌دانستيد.

إبن أبي شيبة الكوفي، أبو بكر عبد الله بن محمد (متوفاي235 هـ)، الكتاب المصنف في الأحاديث والآثار، ج 5، ص 469، ح9772، تحقيق: كمال يوسف الحوت، ناشر: مكتبة الرشد - الرياض، الطبعة: الأولى، 1409هـ.

اين اعتقاد واقعى اميرمؤمنان عليه السلام نسبت به خليفه اول و دوم است كه اشكالى در سند و دلالت آن وجود ندارد.

امير المؤمنين عليه السلام، دوست نداشت چهره عمر را ببيند:

بخارى و مسلم نقل كرده‌اند كه علي (عليه السلام) پس از شهادت حضرت زهرا (عليها السلام) كسى را نزد ابوبكر فرستاد و او را به حضور طلبيد و سفارش نمود كه عمر را همراه خودش نياورد؛ چون آن حضرت دوست نداشت چهره خليفه دوم را ببيند:

 «فَأَرْسَلَ إِلَى أَبِي بَكْر أَنِ ائْتِنَا، وَلاَ يَأْتِنَا أَحَدٌ مَعَكَ، كَرَاهِيَةً لِمَحْضَرِ عُمَرَ».

البخاري الجعفي، محمد بن إسماعيل أبو عبدالله (متوفاي256هـ)، صحيح البخاري، ج 4، ص 1549، ح3998، كِتَاب الْمَغَازِي، بَاب غَزْوَةِ خَيْبَرَ، تحقيق د. مصطفى ديب البغا، ناشر: دار ابن كثير، اليمامة - بيروت، الطبعة: الثالثة، 1407 - 1987؛

النيسابوري، مسلم بن الحجاج أبو الحسين القشيري (متوفاي261هـ)، صحيح مسلم، ج 3، ص 1380، ح1759، كِتَاب الْجِهَادِ وَالسِّيَرِ، بَاب حُكْمِ الْفَيْءِ، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، ناشر: دار إحياء التراث العربي - بيروت.

امير المؤمنين (ع) خليفه دوم را خشن، داراي اشتباهات فراوان و... مى‌داند:

در خطبه شقشقيه نسبت به خليفه دوم مى‌فرمايد:

فَصَيَّرَهَا فِي حَوْزَةٍ خَشْنَاءَ يَغْلُظُ كَلْمُهَا وَ يَخْشُنُ مَسُّهَا وَ يَكْثُرُ الْعِثَارُ فِيهَا وَ الِاعْتِذَارُ مِنْهَا. فَصَاحِبُهَا كَرَاكِبِ الصَّعْبَةِ إِنْ أَشْنَقَ لَهَا خَرَمَ وَ إِنْ أَسْلَسَ لَهَا تَقَحَّمَ. فَمُنِيَ النَّاسُ لَعَمْرُ اللَّهِ بِخَبْطٍ وَ شِمَاسٍ وَ تَلَوُّنٍ وَ اعْتِرَاضٍ.

سرانجام اوّلى حكومت را به راهى در آورد، و به دست كسى (عمر) سپرد كه مجموعه‏اى از خشونت، سختگيرى، اشتباه و پوزش طلبى بود.

مانند زمامدارى كه بر شترى سركش سوار است، اگر عنان محكم كشد، پرده‏هاى بينى حيوان پاره مى‏شود، و اگر آزادش گذارد، در پرتگاه سقوط مى‏كند.

سوگند به خدا مردم در حكومت دومى، در ناراحتى و رنج مهمّى گرفتار آمده بودند، و دچار دو رويى‏ها و اعتراض‏ها شدند.

امير المؤمنين عليه السلام، سيره شيخين را مشروع نمى‌دانست:

اگر اميرمؤمنان عليه السلام اعتقاد داشت كه خليفه دوم سنت را إقامه كرده است؛ چرا در شوراى شش نفره كه عبد الرحمن بن عوف، عمل به سيره شيخين را شرط خلافت تعيين كرده بود، از پذيرش اين شرط سرباز زد و دوازده سال تمام فقط به خاطر اين كه عمل و سيره آنان را نپذيرفت، از امور سياسى و اجرائى بر كنار ماند؟.

يعقوبى مى‌نويسد:

وخلا بعلي بن أبي طالب، فقال: لنا الله عليك، إن وليت هذا الامر، أن تسير فينا بكتاب الله وسنة نبيه وسيرة أبي بكر وعمر. فقال: أسير فيكم بكتاب الله وسنة نبيه ما استطعت. فخلا بعثمان فقال له: لنا الله عليك، إن وليت هذا الامر، أن تسير فينا بكتاب الله وسنة نبيه وسيرة أبي بكر وعمر. فقال: لكم أن أسير فيكم بكتاب الله وسنة نبيه وسيرة أبي بكر وعمر، ثم خلا بعلي فقال له مثل مقالته الأولى، فأجابه مثل الجواب الأول، ثم خلا بعثمان فقال له مثل المقالة الأولى، فأجابه مثل ما كان أجابه، ثم خلا بعلي فقال له مثل المقالة الأولى، فقال: إن كتاب الله وسنة نبيه لا يحتاج معهما إلى إجيرى أحد. أنت مجتهد أن تزوي هذا الامر عني. فخلا بعثمان فأعاد عليه القول، فأجابه بذلك الجواب، وصفق على يده.

عبد الرحمن بن عوف نزد علي بن ابوطالب عليه السلام آمد و گفت: ما با تو بيعت مى‌كنيم بشرطى كه به كتاب خدا، سنت پيامبر و روش ابوبكر و عمر رفتار كني. امام فرمود: من فقط بر طبق كتاب خدا و سنت پيامبر؛ تا اندازه‌اى كه توان دارم رفتار خواهم كرد.

عبد الرحمن بن عوف نزد عثمان رفت و گفت: ما با تو بيعت مى‌كنيم بشرطى كه به كتاب خدا، سنت پيامبر و روش ابوبكر و عمر رفتار كني. عثمان در پاسخ گفت: بر طبق كتاب خدا، سنت رسول و روش ابوبكر و عمر با شما رفتار خواهم كرد.

عبد الرحمن دو باره نزد امام رفت و همان پاسخ اول را شنيد، دو باره نزد عثمان رفت و بازهم همان سخنى را گفت كه بار اول گفته بود. براى بار سوم نزد علي عليه السلام رفت و همان پيشنهاد را داد، امام عليه السلام فرمود:

چون كتاب خدا و سنت پيامبر در ميان ما هست، هيچ نيازى به عادت و روش ديگرى نداريم،‌ تو تلاش مى‌‌كنى كه خلافت را از من دور كني.

براى بار سوم نزد عثمان رفت و همان پيشنهاد اول را داد و عثمان هم همان پاسخ اول را داد. عبد الرحمن دست عثمان را فشرد و اورا به خلافت بر گزيد.

اليعقوبي، أحمد بن أبي يعقوب بن جعفر بن وهب بن واضح (متوفاي292هـ)، تاريخ اليعقوبي، ج 2، ص 162، ناشر: دار صادر – بيروت.

احمد بن حنبل نيز در مسندش قضيه را از زبان عبد الرحمن بن عوف اين گونه روايت مى‌كند:

عن أبي وائل قال قلت لعبد الرحمن بن عوف كيف بايعتم عثمان وتركتم عليا رضي الله عنه قال ما ذنبي قد بدأت بعلي فقلت أبايعك على كتاب الله وسنة رسوله وسيرة أبي بكر وعمر رضي الله عنهما قال فقال فيما استطعت قال ثم عرضتها على عثمان رضي الله عنه فقبلها.

أبو وائل مى‌گويد: به عبد الرحمن بن عوف گفتم: چطور شد كه با عثمان بيعت و علي را رها كرديد؟ گفت: من گناهى ندارم، من به علي (عليه السلام) گفتم كه با تو بيعت مى‌كنم بشرطى كه به كتاب خدا، سنت رسول و روش ابوبكر و عمر رفتار كني، علي (عليه السلام) فرمود: بر آن چه در توانم باشد، بيعت مى‌كنم. به عثمان پشنهاد دادم،‌ او قبول كرد.

الشيباني، أحمد بن حنبل أبو عبدالله (متوفاي241هـ)، مسند الإمام أحمد بن حنبل، ج 1، ص 75 ، ناشر: مؤسسة قرطبة – مصر؛

الهيثمي، علي بن أبي بكر (متوفاي807 هـ)، مجمع الزوائد ومنبع الفوائد، ج 5، ص 185، ناشر: دار الريان للتراث /‏ دار الكتاب العربي - القاهرة، بيروت – 1407هـ.

الجزري، عز الدين بن الأثير أبي الحسن علي بن محمد (متوفاي630هـ)، أسد الغابة في معرفة الصحابة، ج 4، ص 32، تحقيق عادل أحمد الرفاعي، ناشر: دار إحياء التراث العربي - بيروت / لبنان، الطبعة: الأولى، 1417 هـ - 1996 م

معناى سخن امام عليه السلام اين است كه كتاب خدا و سنت رسول نقصى ندارند تا نياز باشد كه عادت و سيره ديگران را به آن ضميمه كنيم؛ يعنى من سيره و روش آن‌ها را مشروع نمى‌دانم و محال است چيزى را كه جزء اسلام نبوده و در اسلام مشروعيت ندارد، وارد اسلام كنم.

و باز حتى در زمان حكومت ظاهرى خودش، هنگامى كه ربيعة بن ابوشداد خثعمى گفت: درصورتى بيعت خواهم كرد كه بر طبق سنت ابوبكر و عمر رفتار كني، حضرت نپذيرفت و فرمود:

ويلك لو أن أبا بكر وعمر عملا بغير كتاب الله وسنة رسول الله صلى الله عليه وسلم لم يكونا على شئ من الحق فبايعه....

واى بر تو! اگر ابوبكر و عمر بر خلاف كتاب خدا و سنت پيامبر (ص) عمل كرده باشند، چه ارزشى مى‌تواند داشته باشد؟.

الطبري، أبي جعفر محمد بن جرير (متوفاي310هـ)، تاريخ الطبري، ج 3، ص 116، ناشر: دار الكتب العلمية – بيروت؛

الشيباني، أبو الحسن علي بن أبي الكرم محمد بن محمد بن عبد الكريم (متوفاي630هـ)، الكامل في التاريخ، ج 3، ص 215، تحقيق عبد الله القاضي، ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت، الطبعة الثانية، 1415هـ.

نمونه‌هاى بسيارى از اين دست در باره خليفه دوم در كتاب‌هاى شيعه و سنى يافت مى‌شود كه به همين اندازه بسنده مى‌كنيم.

حال با توجه به آن چه گذشت، از وجدان‌هاى بيدار و حقيقت طلب مى‌پرسيم: چگونه مى‌توان باورد داشت كه مقصود از كلمه «فلان» خليفه دوم باشد؛ با اين كه اميرمؤمنان عليه السلام عمل به سيره او را مشروع نمى‌دانست و حتى دوست نداشت چهره عمر را ببيند؟

چگونه مى‌توان ستايش‌هايى همچون « قوم الأود، داوى العمد، أقام السنة، خلفه الفتنة، نقى الثوب، قليل العيب و... » با جملاتى ديگر همانند: «دروغگو، حيله‌گر، خيانت‌كار ، گناهكار، ستمگر، فاجر، خشن و...» در كنار هم قرار داد و آن‌ها را از يك نفر دانست؟

آيا امكان دارد كه شخصى همانند امير مؤمنان عليه السلام، اين چنين متناقض سخن بگويد؟

آيا سخن امام کنايه از عثمان و مذمّت او است؟

ابن أبي‌الحديد در نقل کلام نقيب ابوجعفر يحيى بن ابى زيد مى‌گويد:

واما الجارودية من الزيدية فيقولون: انه كلام قاله في أمر عثمان أخرجه مخرج الذم له، والتنقص لأعماله، كما يمدح الآن الأمير الميت في أيام الأمير الحي بعده، فيكون ذلك تعريضا به.

«جاروديه» كه گروهى از «زيديه» هستند معتقدند كه امام (ع) اين سخن را در باره «عثمان» گفته، و آن را به عنوان بد گويى از عثمان و پايين آوردن مقام کارهاى وى بيان كرده است؛ همانطور که امروز اميرى را که از دنيا رفته است در زمان امير زنده پس از او، مدح مى‌کنيم؛ پس اين کنايه به اوست.

إبن أبي الحديد المدائني المعتزلي، أبو حامد عز الدين بن هبة الله بن محمد بن محمد (متوفاي655 هـ)، شرح نهج البلاغة، ج 12، ص 3، تحقيق محمد عبد الكريم النمري، ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت / لبنان، الطبعة: الأولى، 1418هـ - 1998م.

بررسي اين ديدگاه:

كنايه‌هايى از اين قبيل در محاورات روزمره مردم كاربرد بسيار داشته و دارد، به عنوان مثال در زمان ما برخى از مردم در عراق مى‌گويند: خدا صدام را بيامرزد؛ و با اين تعبير در حقيقت به امريکايي‌ها طعنه مى‌زنند.

اين احتمال گرچه طرفدارانى دارد؛ ولى چون دليل محكمى بر اثبات آن وجود ندارد، پس نمى‌توان آن را با قاطعيت پذيرفت.

از طرفى اين توجيه با آن چه در باره ديدگاه امير مؤمنان عليه السلام نسبت به خليفه دوم بيان كرديم منافات دارد؛ زيرا امكان ندارد كه اميرمؤمنان عليه السلام، خليفه دوم را (حتى براى مذمت خليفه سوم) اين چنين ستايش كرده باشد.

آيا مقصود اصحاب و ياران امام است؟

برخى از شارحان نهج البلاغه و انديشه‌وران شيعه و سنى تصريح كرده‌اند كه مقصود از كلمه «فلان» يكى از اصحاب آن حضرت است.

صبحى صالح از دانشمندان معاصر و بنام اهل سنت، در عنوان اين خطبه مى‌گويد:

من کلامه عليه السلام: ما يريد به بعض أصحابه.

از سخنان علي عليه السلام که در آن يکى از اصحابش را مدح کرده است.

نهج البلاغه، صبحي صالح، خطبه 228، ص 350.

قطب الدين راوندى از عالمان شيعه نيز اعتقاد دارد كه مقصود از «فلان» برخى از اصحاب آن حضرت است:

وروي «بلاء فلان» أي صنيعه وفعله الحسن، مدح بعض أصحابه بحسن السيرة وأنه مات قبل الفتنة التي وقعت بعد رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله من الاختيار و الايثار.

بلاء فلان» يعنى كارهايى كه او انجام داده، نيكو است. امير مؤمنان عليه السلام با اين جمله بعضى از اصحابش را كه سيره نيكو داشتند، تمجيد كرده است و اين شخص پيش از فتنه‌اى كه پس از رسول خدا اتفاق افتاد،‌ از دنيا رفته است.

الراوندي، قطب الدين سعيد بن هبة الله (متوفاي573هـ)، منهاج‏البراعة في شرح نهج البلاغة، ج 2، ص 402، مصحح: سيد عبد اللطيف كوهكمري، ناشر: كتابخانه آيت الله مرعشي ـ قم، 1364هـ ش.

قطب راوندى نهج البلاغه را از شيخ «عبد الرحيم بغدادى» معروف به «ابن الاخوة» و او آن را از دختر سيد مرتضى و او از عمويش «شريف رضى» نقل كرده است؛ از اين رو مى‏توان‏ گفت كه قطب راوندى به مفاهيم نهج البلاغه آشناتر از ديگران است.

شارح نهج البلاغه ميرزا حبيب الله خويى پس از نقل كلام راوندى مى‌نويسد:

و عليه فلا يبعد أن يكون مراده عليه السّلام هو مالك بن الحرث الأشتر، فلقد بالغ في مدحه و ثنائه في غير واحد من كلماته. مثل ما كتبه إلى أهل مصر حين ولى عليهم مالك حسبما يأتي ذكره في باب الكتب تفصيلا إنشاء اللّه.

و مثل قوله عليه السّلام فيه لما بلغ إليه خبر موته: مالك و ما مالك لو كان من جبل لكان فندا، و لو كان من حجر لكان صلدا، عقمت النساء أن يأتين بمثل مالك.

بل صرّح في بعض كلماته بأنّه كان له كما كان هو لرسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و من هذا شأنه فالبتّة يكون أهل لأن يتّصف بالأوصاف الاتية بل بما فوقها.

بعيد نيست كه منظور حضرت، مالك اشتر باشد؛ چون در ستايش و تمجيد از او بسيار سخن گفته است؛ مانند آن چه كه در هنگام انتصابش به ولايت مصر در نامه‌اى به مردم آن جا نوشت كه در جاى خودش، به صورت مفصل خواهد آمد.

ويا مانند سخن آن حضرت در هنگام شنيدن مرگ مالك كه فرمود:

مالك چه مالكى به خدا اگر كوه بود، كوهى كه در سرفرازى يگانه بود، و اگر سنگ بود، سنگى سخت و محكم بود، زنان از آوردن چنين فرزندى عاجزند.

و در برخى از سخنانش تصريح كرده است كه او براى من همانند من براى رسول خدا بود؛ پس حتماً سزاوار است كه او را با صفاتى كه مى‌آيد و حتى برتر از آن ستايش نمايد.

هاشمي خوئي، ميرزا حبيب الله، منهاج ‏البراعة في شرح نهج‏البلاغة،ج14، ص375، مصحح: سيد ابراهيم ميانجي، ناشر: مكتبة الإسلامية ـ تهران، 1358هـ ش.

از ميان ديدگاه‌هاى موجود، اين ديدگاه با منطق و واقعيت‌هاى تاريخى سازگارتر است؛ زيرا نظر اميرمؤمنان عليه السلام در باره خليفه دوم آن بود كه گذشت؛ از اين رو نمى‌تواند مقصود خليفه دوم باشد. از طرف ديگر امكان دارد كه يكى از اصحاب آن حضرت؛ همچون مالك اشتر نخعى رضوان الله تعالى عليه باشد.

سخن صريح صبحى صالح كه از علما و دانشمندان اهل سنت است، اين ديدگاه را تقويت مى‌كند.

آيا اين سخنان مى‌تواند از باب تقيه باشد؟

ابن أبي‌الحديد در ذيل خطبه مى‌نويسد:

اما الامامية فيقولون: إن ذلك من التقية واستصلاح أصحابه...

شيعيان مى‌گويند: علي عليه السلام اين سخنان را از روى تقيه و خير خواهى يارانش گفته است.

إبن أبي الحديد المدائني المعتزلي، أبو حامد عز الدين بن هبة الله بن محمد بن محمد (متوفاي655 هـ)، شرح نهج البلاغة، ج 12، ص 3، تحقيق محمد عبد الكريم النمري، ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت / لبنان، الطبعة: الأولى، 1418هـ - 1998م.

بررسي اين ديدگاه:

اين احتمال كه ممكن است امير مؤمنان عليه السلام از روى تقيه، اين جملات را فرموده باشند، نيز طرفدارانى دارد و با ديگر جملات آن حضرت در نهج البلاغه نيز سازگار است. در خطبه 73 نهج البلاغه مى‌فرمايد‌:

لَقَدْ عَلِمْتُمْ أَنِّي أَحَقُّ بِهَا مِنْ غَيْرِي. وَ وَ اللَّهِ لَأُسَلِّمَنَّ مَا سَلِمَتْ أُمُورُ الْمُسْلِمِينَ. وَ لَمْ يَكُنْ فِيهَا جَوْرٌ إِلَّا عَلَيَّ خَاصَّةً. الْتِمَاساً لِأَجْرِ ذَلِكَ وَ فَضْلِهِ. وَ زُهْداً فِيمَا تَنَافَسْتُمُوهُ مِنْ زُخْرُفِهِ وَ زِبْرِجِهِ.

همانا مى‏دانيد كه سزاوارتر از ديگران به خلافت من هستم. سوگند به خدا به آنچه انجام داده‏ايد گردن مى‏نهم، تا هنگامى كه اوضاع مسلمين رو براه باشد، و از هم نپاشد، و جز من به ديگرى ستم نشود، و پاداش اين گذشت و سكوت و فضيلت را از خدا انتظار دارم، و از آن همه زر و زيورى كه در پى آن حركت مى‏كنيد، پرهيز مى‏كنم.»

ميرزا حبيب الله خوئى پس از نقل كلام ابن أبي‌الحديد مى‌نويسد:

و الحاصل أنّه على كون المكنّى عنه عمر لا بدّ من تأويل كلامه و جعله من باب الايهام و التّورية على ما جرت عليها عادة أهل البيت عليهم السّلام في أغلب المقامات فانّهم....

نتيجه آن كه: اگر مقصود از «فلان» عمر باشد، بايد كلام آن حضرت را تأويل ببريم و آن را از باب توريه و اشاره بدانيم؛ چنانچه سيره و عادت اهل بيت عليهم السلام آن است كه در بسيارى از موارد به همين صورت است....

هاشمي خوئي، ميرزا حبيب الله، منهاج ‏البراعة في شرح نهج‏البلاغة،ج14، ص375، مصحح: سيد ابراهيم ميانجي، ناشر: مكتبة الإسلامية ـ تهران، 1358هـ ش.

سپس شواهدى از كتاب‌ها و روايات شيعه را براى آن ذكر مى‌كنند كه علاقه‌مندان مى‌توانند مراجعه فرمايند.

بنابراين، حتى اگر فرض كنيم كه مقصود از «فلان» خليفه دوم باشد، مى‌گوييم از باب تقيه بوده است؛ همانگونه كه رسول خدا از قوم عائشه تقيه مى‌كرد.

محمد بن اسماعيل بخارى در صحيحش مى‌نويسد:

عَنْ عَائِشَةَ رضى الله عنهم زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهَا أَلَمْ تَرَىْ أَنَّ قَوْمَكِ لَمَّا بَنَوُا الْكَعْبَةَ اقْتَصَرُوا عَنْ قَوَاعِدِ إِبْرَاهِيمَ. فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلاَ تَرُدُّهَا عَلَى قَوَاعِدِ إِبْرَاهِيمَ. قَالَ: « لَوْلاَ حِدْثَانُ قَوْمِكِ بِالْكُفْرِ لَفَعَلْتُ».

از عائشه همسر رسول خدا (ص) روايت شده است که آن حضرت فرمود: آيا نمى‌داني که قوم تو وقتي کعبه را ساختند آن را از پايه‌هائي كه حضرت ابراهيم قرار داده بود کوچک تر گرفته‌اند؟

گفتم: چرا آن را به حالت اول باز نمى‌گردانيد؟

فرمود: اگر قوم تو تازه مسلمان نبودند (ايمانشان قوي بود) چنين مي‌کردم. »

البخاري الجعفي، محمد بن إسماعيل أبو عبدالله (متوفاي256هـ)، صحيح البخاري، ج 2، ص 573 ح 1506 و ج 3، ص 1232، ح 3188 و ج 4، ص1630، ح4214، ( ج 2 ص 156 و ج 4، ص 118 طبق برنامه مكتبه اهل البيت عليهم السلام) تحقيق د. مصطفى ديب البغا، ناشر: دار ابن كثير، اليمامة - بيروت، الطبعة: الثالثة، 1407 - 1987.

و ابن عباس، ابوهريره و... از خليفه دوم تقيه مى‌كردند.

آيا گوينده سخن، دختر ابو حَنْتَمَه است:

از برخى روايات اهل سنت استفاده مى‌شود كه گوينده اين سخن خانمى به نام «إبنة ابوحنتمة» است.

حدثني عمر قال حدثنا علي قال حدثنا ابن دأب وسعيد بن خالد عن صالح بن كيسان عن المغيرة بن شعبة قال لما مات عمر رضي الله عنه بكته ابنة أبي حَنْتَمَة فقالت واعمراه، أقام الأود وأبرأ العمد أمات الفتن وأحيا السنن خرج نقي الثوب بريئا من العيب.

 قال: وقال المغيرة بن شعبة: لما دفن عمر أتيت علياً وأنا أحب أن أسمع منه في عمر شيئا فخرج ينفض رأسه ولحيته وقد اغتسل وهو ملتحف بثوب لا يشكّ أنّ الأمر يصير إليه، فقال: يرحم الله ابن الخطاب لقد صدقت ابنة أبي حنتمة لقد ذهب بخيرها ونجا من شرها، أما والله ما قالت ولكن قوّلت.

از مغيره نقل شده است که چون عمر از دنيا رفت دختر ابوحنتمه (شايد عمه عمر) بر او گريست و گفت: واى عمر! كه كجي‌ها را راست كرد و بيماري‌ها را مداوا نمود، فتنه را ميراند و سنت را زنده کرد؛ با جامه‌اى پاك و كم عيب از اين جهان رخت بر بست.

 مغيره گفت هنگامى كه عمر دفن شد نزد علي آمدم و دوست داشتم که از وى کلامى در باره عمر بشنوم؛ پس در حاليکه سر و ريش خود را تکان مى‌داد بيرون آمده و تازه غسل کرده بود و خود را با پارچه‌اى پوشانده بود و شک نداشت که کار (خلافت) به او مى‌رسد؛ آن گاه گفت: خداوند فرزند خطاب را رحمت کند؛ دختر ابوحنتمه راست گفت؛ او خوبى هاى آن (خلافت) را برد و از بدى هايش نجات يافت؛ قسم به خدا که او نگفت؛ بلکه (اين حرفهاى کسى ديگر است) که او به خودش نسبت داده است.

الطبري، أبي جعفر محمد بن جرير (متوفاي310)، تاريخ الطبري، ج 2، ص 575، ناشر: دار الكتب العلمية – بيروت؛

الجزري، عز الدين بن الأثير أبي الحسن علي بن محمد (متوفاي630هـ) الكامل في التاريخ، ج 2، ص 456، تحقيق عبد الله القاضي، ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت، الطبعة الثانية، 1415هـ.

بررسي اين نظر:

اين نظر نيز نمى‏تواند قابل قبول باشد؛ زيرا مشكل است كه گفته شود مرحوم شريف رضى اين سخن را بدون توجه به امام نسبت داده است؛ در حالى كه او مقيد بوده است تا در نهج البلاغه سخنانى را كه امام (عليه السلام) فرموده جمع آورى كند. نه سخنان ديگران و يا کلماتى که حضرت آن را از ديگران شنيده و نقل کرده‌اند. و مى‌دانيم که سيد رضى در اين کتاب تنها نظر او جمع آورى کلمات بليغ حضرت بوده است. لذا اين مطلب با علت جمع آورى کتاب منافات دارد.

وانگهى سيد رضى در اين زمينه آنقدر مقيد است که اگر امير مؤمنان به شعر يا ضرب المثلى از يکى از مشاهير عرب تمسک جسته است – با اينکه خود اين تمسک جستن ِ بجاى حضرت، خود نشان‌دهنده قدرت ادبى ايشان است - نقل قول را به طور کامل مشخص كرده است، و اگر احيانا يكى از خطبه‏ها و يا يكى از كلمات امام (ع) به شخص ديگرى نسبت داده شده باشد، يادآورى كرده است، مثلا در خطبه 32 با صراحت يادآور مى‏شود كه اين خطبه را به معاويه نسبت داده‏اند؛ ولى صحيح نيست. از اين رو اگر خطبه مورد بحث از شخص ديگرى بود بايد يادآور مى‏شد.

علامه شوشترى در اين باره مى‌گويد:

و أمّا ما نقله عن (الطبري) فمع أنّ رواية المخالف لنفسه غير مقبولة، لا يفهم منه سوى أنّه عليه السّلام صدق من قول ابنة أبي خيثمة (حنتمة) جملة (ذهب بخيرها و نجا من شرّها)، حتى إنّه عليه السّلام قال: ما قالته و لكن قوّلته. يعني ما قالته من نفسها، و لكن حملت على قوله، و ليس تحته شي‏ء، لأن معناه أنّ في الخلافة و السلطنة خيرا و شرّا، و لكنّ عمر ذهب بخيرها و نجا من شرّها بحبسه مثل طلحة و الزبير عن الخروج عن المدينة، حتّى إلى الجهاد لئلّا يخرجا عليه، و أحدث شورى موجبة لنقض الامور عليه عليه السّلام و ليس قوله عليه السّلام: (ذهب بخيرها و نجا من شرّها)إلّا نظير قوله عليه السّلام فيه و في صاحبه في الشقشقية: لشدّ ما تشطّرا ضرعيها.

اما آن چه طبرى نقل كرده است، افزون بر اين كه براى ما غير قابل قبول است‌ چون از فردى غير شيعى نقل شده است كه افزون بر آن، چيزى جز تصديق يك جمله از سخن دختر حنتمه از آن استفاده نمى‌شود؛ و آن اين جمله است: ( او خوبى هاى خلافت را برد و از بدى هايش نجات يافت »؛ تا جايى كه آن حضرت فرمود: دختر خيثمة (حنتمه) اين سخن را نگفت؛ بلكه بر زبانش جارى كردند؛ و معناى اين جمله چنين است كه سلطنت خير و شرّ دارد و عمر خيرش را برد و شرّش را گذاشت، كه مقصود ممانعت از بيرون رفتن طلحه و زبير از شهر مدينه بود تا آنكه شورائى تشكيل شد كه نتيجه آن به ضرر امام عليه السلام بود، و در حقيقت اين جمله: (ذهب بخيرها و نجا من شرّها) نظير فرمايش آن حضرت در خطبه شقشقيه در باره عمر و رفيق او ابوبكراست كه سراسر ذمّ و گلايه است.

و أمّا باقي العنوان فإمّا افتراء تعمّدا - و الافتراء عليه عليه السّلام كالنبيّ عليه السّلام كثير فالخصم يضع لنفسه على حسب هواه - و إمّا توهما من قوله عليه السّلام: لقد صدقت ابنة أبي خيثمة (حنتمة)، أنّه راجع إلى جميع ما قالته، مع أنّه عليه السّلام قيّده في قولها: ذهب بخيرها و نجا من شرّها. مع أنّ ما في (الطبري) تحريف، فعن ابن عساكر قال عليه السّلام: (أصدقت) لا (لقد صدقت).

و اما عناوين ديگر در اين خطبه يا افتراء است و تهمت عمدى و يا وهم است و خطا و بر داشت نادرست چون اولا: فرمايش علي عليه السلام كه فرمود: (لقد صدقت ابنة ابوخيثمة، أو حنتمة) اشاره به همه سخنان او است نه دو جمله از آن. ثانيا: طبرى آن را تحريف كرده است زيرا از ابن عساكر آورده است كه امام فرمود: أصدقت، و اين تعبير با عبارت: لقد صدقت، فرق دارد.

و ممّا ذكرنا يظهر لك ما في قول ابن أبي الحديد، على أنّ الطبري صرّح أو كاد أن يصرّح بأنّ المراد بهذا الكلام عمر، فإنّ الطبري إنّما روى وصف بنت أبي خيثمة (حنتمة) بما روى، و أنّ المغيرة كان يعلم أنّ عليّا عليه السّلام يكتم ما في قلبه على عمر كصاحبه، فأراد المغيرة أن يستخرج ما في قلبه ذاك الوقت فأجابه عليه السّلام‏ بحكمته بذم و شكوى في صورة الثناء.

از اين توضيحات، برداشت ابن ابى الحديد از سخن طبرى و اين نسبت كه مقصود شخص عمر است روشن مى‌شود؛ زيرا طبرى از زبان دختر خيثمه (حنتمه) فقط وصف را نقل كرده است نه بيشتر از آن، و ازسويى چون مغيره مى‌دانست كه علي عليه السلام ناراحتيهايى از عمر و دوستش ابوبكر در دل دارد و دوست داشت كه علي آن را آشكار نمايد لذا آن حضرت مذمت و گلايه ها را در قالب مدح و ستايش بيان فرموده است.

شوشتري، محمد تقي (معاصر) بهج‏الصباغة في شرح نهج‏ البلاغة، ج 9، ص 483، ناشر: مؤسسه انتشارات امير كبير ـ تهران، 1376هـ ش.

استفهام انكاري در سخن علي عليه السلام

شهيد مطهرى پس از نقل كلام طبرى مى‌نويسد:

ولي برخي از متتبعين عصر حاضر از مدارك ديگر غير از طبري داستان را به‏ شكل ديگر نقل كرده‏اند و آن اينكه علي پس از آنكه بيرون آمد و چشمش به‏ مغيره افتاد به صورت سؤال و پرسش فرمود: آيا دختر ابي خيثمه آن ستايش‌ها را كه از عمر مي‏كرد راست مي‏گفت؟

عليهذا جمله‏هاي بالا نه سخن علي ( ع ) است و نه تأييدي از ايشان است‏ نسبت به گوينده و زني است بنام خيثمه و سيد رضي ( ره ) كه اين جمله‏ها را ضمن كلمات نهج البلاغه آورده است دچار اشتباه شده است.

مطهري، مرتضي، سيري در نهج البلاغه، ص 164، ناشر: انتشارات صدرا ـ قم.

نتيجه گيري:

اين ديدگاه كه مقصود از «فلان» خليفه دوم باشد، هرگز نمى‌توان آن را پذيرفت؛ زيرا اولاً: هيچ دليلى براى آن وجود ندارد و سخن ابن أبي‌الحديد و محمد عبده براى شيعيان اعتبار ندارد؛ ثانياً: با واقعيت‌هاى تاريخى و ديگر سخنان قطعى امير مؤمنان عليه السلام كه در كتاب‌هاى شيعه و سنى وارد شده، در تضاد است.

تنها نظرى که مى‌تواند مورد تأييد شيعه قرار گيرد، نظر مرحوم قطب راوندى است؛ زيرا کلام يک شيعه است و در کتاب خود ايشان نيز موجود است – يعنى مانند نظر اول نيست که منسوب به شيعه باشد؛ و فردى سنى آن را نقل کرده باشد.

و همانطور که گفته شد، وى با نظرهاى سيد رضى بيش از ديگران آشنايى داشته است؛ به ويژه که برخى عالمان اهل سنت نيز اين نظر را پذيرفته‌اند.

 



گروه پاسخ به شبهات مؤسسه تحقيقاتي حضرت ولي عصر (عج)
    فهرست نظرات  
1   نام و نام خانوادگي:  momen abdullah     -   تاريخ:   09 ارديبهشت 88
ايا هيچکدام از واليان بلاد فتح شده که قبل از شهادت اسدالله از دنيا رفته اند مورد تائيد ولي الله قرار گرفته اند؟ چون از ترجمه فارسي چنين بر مي‌ابد که حضرت درباره کل بلاد فتح دعا نمي‌فرمايد. ثانيا چگونه ممکن است حضرت در باره به يقين نرسيدن «مهتدي» صحبت فرمايد در صورتي که خود ايشان هنوز در ميان مردم است؟ ايا ايشان عمر را موثرتر ار خود براي هدايت مي‌دانستند؟ بلادي که حضرت از ان سخن مي‌راند متعلق به که بوده؟
جواب نظر:
با سلام
دوست گرامي
سلمان فارسي زماني كه والي بر مدائن بود از دنيا رفت . و او طبق روايات ،‌از امير مومنان علي عليه السلام براي اين كار دستور گرفته بود .
يا در مورد مالك اشتر ، كه از قبيله نخع بود ، و كل آنها شيعه ؛ مقصود از بلاد لازم نيست بلادي باشد كه تحت امر كسي بوده است ، بلكه انتساب بلد به او كفايت مي كند .
موفق باشيد
گروه پاسخ به شبهات
2   نام و نام خانوادگي:  سيد حسين     -   تاريخ:   11 ارديبهشت 88
ما زالت بعد ابيها معصبة الرأس باکية العين، محترقة القلب
بعد از رحلت پيامبر پيوسته شال عزا به سر بسته بود، چشماني گريان و قلبي سوزان داشت.
دوران شيرين زندگاني بانوي اسلام فاطمه زهرا سلام اللّه عليها با رحلت پيامبر(ص) به سرعت سپري شد (هر چند به يک معني در سراسر زندگي او، دوران شيريني وجود نداشت، چرا که پيوسته فشارها و جنگها و توطئه‏هاي دشمنان بر ضد اسلام و پيامبر آرامش روح فاطمه‏(س) را بر هم مي‏زد).
با رحلت پيامبر(ص) طوفانهاي تازه‏اي از حوادث پيچيده و بحراني وزيدن گرفت.
احقاد و کينه‏هاي بدر، خيبر و حنين که در عصر پيامبر(ص) در زير خاکستر پنهان بود آشکار گشت.احزاب منافقين به جنب و جوش افتادند تا هم از اسلام انتقام بگيرند، و هم از خاندان پيامبر.(ص) و فاطمه زهرا(س) در مرکز اين دايره بود که تيرهاي زهرآگين دشمنان از هر سوي به سوي آن پرتاب مي‏شد.
فراق و جدائي دردناک از پدر از يکسو مظلوميت غم‏انگيز و جانکاه همسرش اميرمؤمنان علي(ع) ‏ از سوي ديگر.توطئه‏هاي دشمنان بر ضد اسلام از ديگر سو.و نگراني فاطمه از آينده مسلمين و حفظ ميراث قرآن، دست به دست هم دادند و قلب و روح پاکش را سخت مي‏فشردند.
فاطمه سلام اللّه عليها نمي خواهد با بيان غمهاي خود روح پاک اميرمؤمنان علي(ع)‏ را که سخت از آن اوضاع ناگوار و خلافکاري‏هاي امت ضربه ديده، آزرده‏تر سازد.
به هين دليل به کنار قبر پيامبر(ص) مي‏رفت و با او درد دل مي‏کرد، و سخنان جانسوزي همچون اخگر آتش که اعماق وجود انسان را مي‏سوزاند، بر زبان مي‏آورد.يا ابتاه بقيت و الهة و حيرانة فريدة، قد انخمد صوتي و انقطع ظهري و تنغص عيشي:
پدرجان بعد از تو، يکه و تنها شدم، حيران و محروم مانده‏ام صدايم به خاموشي گرائيد، و پشتم شکست و آب گواراي زندگي در کامم تلخ شدو گاه مي‏گفت:ماذا علي من شر تربة احمدا الايشم مدي الزمان غوالياصبت علي مصائب لوانهاصبت علي الايام صرن لياليا
کسي که خاک پاک پيامبر(ص) را ببويد سزاوار است تا پايان عمر هيچ عطري را نبويد.
بعد از تو اي پدر آنقدر مصائب بر من فرو ريخت که اگر بر روزهاي روشن مي‏ريخت به صورت شبهاي تيره و تار در مي‏آمد.
چرا فاطمه سلام اللّه عليها اينگونه اشک مي‏ريزد؟چرا اينهمه بي تابي مي‏کند؟چرا همچون اسپند بر آتش، قرار ندارد؟آخر چرا؟!...
جواب اين چراها را بايد از زبان خود او بشنويم.
ام سلمه مي‏گويد:
هنگامي که بعد از وفات پيامبر(ص) به ديدن بانوي اسلام فاطمه سلام اللّه عليها رفتم و جوياي حال او شدم در پاسخ جمله‏هاي پرمعني را بيان کرد:
اصبحت بين کمد و کرب فقد النبي‏(ص) و ظلم الوصي هتک و اللّه حجابه...و لکنها احقاد بدريةو تراث احدية.کانت عليها قلوب النفاق مکتمنة.
از حالم چه مي‏پرسي اي ام سلمه که:
من در ميان اندوه و رنج بسيار به سر مي‏برم:
از يکسو پدرم پيامبر(ص) را از دست داده‏ام، و از سوي ديگر با چشم خود مي‏بينم که‏ به جانشينش علي بن ابيطالب‏ ستم شده است.
به خدا سوگند که پرده حرمتش را دريدند... .ولي من مي‏دانم اينها کينه‏هاي بدر.و انتقامهاي احد استکه در قلوب منافقان پنهان و پوشيده بود.
ولي با اينهمه دفاع از او حريم قدس علوي و حمايتش از امير مؤمنان(ع)‏ در اين دوران پر درد و رنج بر کسي پوشيده نيست.
گرچه حياتش بعد از پدر همانگونه که خود از خدايش تقاضا کرد طولاني نشد و دو سه ماه بيشتر نگذشت که به جوار قرب خدا و ديدار پدر شتافت ولي در همين مدت از بذل هرگونه فداکاري و ايثار در حق امير مؤمنان(ع)‏ و دفاع از اسلام فرو گذاري نکرد.
صلي الله عليک يا بنت رسول اللّه و رحمة اللّه و برکاته

3   نام و نام خانوادگي:  حسن     -   تاريخ:   11 ارديبهشت 88
با سلام.يك نكته فراموش شد آيا عمر نبود كه سنت رسول الله را تغيير داد (با دست بسته نماز خواندن-تحريم متعه-نماز تراويح و .......)؟ چگونه اين شخص ميتواند عمر باشد؟
4   نام و نام خانوادگي:  سعيد حسيني     -   تاريخ:   12 ارديبهشت 88
بسم الله الرحمن الرحيم اللهم العن الجبت و الطاغوت با عرض سلام خدمت تمامي دست اندر کاران سايت حضرت وليعصر(عج) علي الخصوص دانشمند گرامي حضرت آقاي دکتر سيد محمد حسيني قزويني ميخواستم عرض کنم با توجه به مطالعه تاريخ اسلام و با استناد به مطالب علماي بزرگ اهل سنت(اهل بدعت) عمر و ديگر خلفا نه تنها به سنت پيامبر بزرگ اسلام عمل نکردند بلکه دقيقا به مقابله با اسلام و قرآن و پيامبر پرداختند و اين از عملکردشون در طول دوران غصب خلافت معصوم (عليهم السلام) کاملا مشهود است.در نتيجه به جرآت ميشود گفت که اينان (خلفاي غاصب) نه تنها مسلمان نبودند بلکه بوئي از انسانيت هم نبرده بوده اند چرا که دشمن اهل البيت(ع)، دشمن پيامبر و دشمن پيامبر دشمن خداست. در واقع چيزي که اينان آنرا(سنت) مي نامند چيزي نيست جز (بدعت) دليل ما بر اينکه اينان مسلمان نبوده و حتي انسان نبوده اند اين است که بنام اسلام بر ضد اسلام و بنام انسان بر عليه انسانهاي پاک و معصوم خدا عمل نمودند که از جمله مي توان به غصب خلافت بر حق مولي الموحدين،اميرالمومنين، حضرت علي ع و شهادت همسر پاک ايشان، دخت گرامي پيامبر بزرگ اسلام حضرت فاطمه زهرا (سلام الله عليها) و ديگر ظلمهائي که توضيح در موردشان در اين مجال و مقال نميگنجد اشاره کرد. نتيجه گيري اين است که منشور تاريخ خود نمايانگر اهداف و عملکرد خلفاء و اين عملکرد، نشان از عناد آنان با اسلام و پيامبر و اهل بيتش و در کل ايجاد نفاق در بين مسلمانان واقعي گرديده اند که در اينجا بايد به جرآت بگويم منافق از کافر هم بدتر است،چرا که کافر تکليف خودش را معلوم کرده است اما منافق در لباس موافق با نامردي از پشت ضربه ميزند که اين در عملکرد خلفاي خائن و منافق مشهود بوده است. حال راه روشن است پيروان راه حقيقت و پيروان راه باطل در اين مرحله مشخص ميشود. کساني که دنباله رو راه خلفا هستندبه چه راهي ميروند؟ آيا خود ميدانند که راهشان چيست؟ پيروان راه خودشان را ميشناسند؟ از عقيده و هدف واقعي خلفاء خود آگاهند؟ تا بحال بخود زحمت تحقيق در اين مورد را داده اند؟ بهتر است که بيشتر دقت کنيم و از خدا بخواهيم تا ما را در فهم اينگونه مسائل به دور از تصعبات بيهوده، بر مبناي حقيقت ياري نمايد. و بهتر است اين را بدانيم که اگر واقعآ قصد رسيدن به حقيقت را داشته باشيم همين دلايل تاريخي که به گوشه اي از آن اشاره شد کافي است. دلايل روائي ، حديثي و قرآني هم محفوظ بجاي خود. همين عملکرد خلفا خبر از هدف و نيت آنان در امر خلافت ميدهد از کوزه همان برون تراود که در اوست. حرف آخر حقير اين است : خاصيت باطل اين است که از بين رفتني است حق هميشه پيروز بوده و هست و خواهد بود او خواهد آمد و لوکره المشرکون يا اباصالح المهدي(عج) التماس دعا يا علي مدد
جواب نظر:
با سلام
دوست گرامي
مسلمان ظاهري ، يا همان مسلمان غير مومن طبق آيه قرآن در پايين ترين درجه جهنم است . با اين حال به خاطر گفتن ظاهري شهادتين بر او حكم مسلمان بار مي شود .
موفق باشيد
گروه پاسخ به شبهات

5   نام و نام خانوادگي:  javad zakeri     -   تاريخ:   14 ارديبهشت 88
پناه بر خدا از كتمان حق به نام مصلحت همچنان كه امروز هم فراوان مي بنيم (به جاي ابن ابي قحافه در خطبه شقشقيه مي نويسند فلان؟) بعدا من و شما به جان هم مي افتيم كه اين فلان چه كسي بوده است . خداوند همگان را از شر نفس اماره و دنيا حفظ فرمايد . يا مهدي ادركني
جواب نظر:

6   نام و نام خانوادگي:  مجيد م علي     -   تاريخ:   14 ارديبهشت 88
با سلام
مقاله بسيار زيباي ارائه كرديد .
دو شب قبل از اينكه اين مقاله را بخوانم به كتاب سلمان فارسي مراجعه كرده بودم و چند صفحي از ان را مرور كردم حتي برايتان قطعه شعري كه در مدح جناب سلمان بود فرستادم , و هنگامي كه مقاله را ميخواندم درست بعد از خواندن خطبه و قبل از اتمام مقاله ديدم كه اين خطبه ي زيبا خيلي مناسب احوال حضرت سلمان محمدي ( فارسي ) ميباشد و نظر شما در جواب به اقاي momen abdullah واقعا مرا بوجد اورد . جداً متشكرم ,

و لقد جمعت‏حولك يا رسول صحابة. ........... بعمائم، تزهو على التيجان.
خشنت ملابسهم و لان جوارهم. ...............بالعدل، فالاعداء كالاخوان
اى رسول خدا! به راستى يارانى را گرد خود. ..........فراهم آورده‏اى، كه عمامه‏هاى آنان، بر تاج‏ها.
افتخار دارند، لباسهاى آنها خشن است، اما. ......جوارح و قلبهاى آنان، در برابر عدالت نرم‏است، و دشمنان چون برادران شده‏اند.

<<<<<<<<<<<<<(. رئيس دانشگاه عالى مسيحى لبنان، فتاوى صحابى كبير، ص 58 و323 ) . >>>>>>>>>>

چون على(ع) در عالم مردانگى فرد شو، تا شاه ميدانت كنند
همچو سلمان، در مسلمانى بكوش اى مسلمان! تاكه سلمانت كنند
تا توانى، در گلستان جهان خار شو ، تــــا گـــل بــــه دامــــانت كنـند
همچو خــــاك افتـــادگى كـــــن، پيش از آن كه به زير خاك پنهانت كنند
<<<<<<<< سيد عباس حسينى جوهرى كليات خزائن الاشعار، ص 28 >>>>>>>
7   نام و نام خانوادگي:  روح الله عظامي     -   تاريخ:   25 مرداد 88
با سلام
و من کلام له عليه‏السلام
يعني و از کلام اميرالمومنين عليه‏السلام است در مذمت خليفه‏ي دوم به طريقه‏ي ايهام:
«لله بلاد فلان! فقد قوم الاود و داوي العمد و اقام السنه و خلف الفتنه! ذهب نقي الثوب، قليل العيب. اصاب خيرها و سبق شرها. ادي الي الله طاعته و اتقاه بحقه. رحل و ترکهم في طرق متشعبه، لايهتدي فيها الضال و لايستيقن المهتدي.»
يعني از براي خدا باد آبادي شهرهاي متعلقه به فلان کسي که خليفه‏ي دوم باشد، پس به تحقيق که قيمت کرد و به ثمن و بها درآورد کجي و ضلالت را، يعني قرار داد به ثمن و بهاي ضلالت و کجي در دين حطام و متاع دنيا را و مداوا و معالجه کرد درد ستون ظلم را که خليفه‏ي اول باشد، يعني صحيح ساخت و سالم گردانيد امارت و خلافت به ظلم را از براي او، برپا داشت سنت و طريقه‏ي غصب خلافت را، خليفه و جانشين کرد فتنه و فساد در دين و ملت را که خليفه‏ي سيم باشد! رفت از دنيا که پاک جامه بود از اطاعت خدا و اندک عيب بود در طاعت شيطان، رسيد به خير خوب و فتنه‏ي در دين که اول باشد و سبقت و پيشي گرفت بر شر و بد فتنه‏ي در دين که ثالث باشد، ادا کرد به سوي خدا طاعت هواي خود را نه طاعت امر خدا را و پرهيز کرد خدا را به سبب حق خود نه به سبب حق خدا، کوچ کرد از دنيا و حال آنکه واگذاشت مردمان را در راههاي ضلالت مختلفه که راه به حق نيافت در آن راهها هيچ گمراهي و به تحصيل به يقين و معرفت نکرد هيچ راه يافته و مسلماني.
شرح نهج البلاغه محمد باقر نواب لاهيجاني
خداوند توفيقات شما را زياد گرداند به كوري چشم دشمنان اسلام و اهلبيت و كساني كه فكر مي كنند اميرالمومنين حتي براي يك چشم بر هم زدن خلفاي غاصب را تاييد كرده اند
8   نام و نام خانوادگي:  سيدعلي     -   تاريخ:   11 مهر 88
با عرض سلام درباره اسناد خطبه شقشقيه بعضي اهل سنت شبهه واردمي كنند كه: در رابطه با خطبه شقشقيه در معاني الاخبار شيخ صدوق ، دو سند براي اين خطبه ذکر شده که هر دو به رواي اين خطبه يعني عکرمه مي رسد که روايت را به ابن عباس نسبت مي دهد . عکرمه بنا به گواهي علماي تشيع بر مذهب خوارج بود و با علي (رً) خصومت شديد داشت چنانچه علامه ممقاني و حلّي درباره ي او گفته اند : او بر مذهب ما و اصحاب ما نيست و توثيق نشده است . شيخ کليني نيز کافي چنين آورده است :عکرمه مُرد در حالي که بر عقيده ي خوارج بود . ممقاني بعداز ارائه چند روايت و آراي علماي بزرگ شيعه چنين نتيجه گيري مي کند :« به هر حال منحرف بودن عکرمه غلام ابن عبا س، چنانکه سيد بن طاووس توجه داده است از شدت وضوح ، نيازمند برهان نيست » بنابراين ، چنين شخصي در محيطي که خلفا مورد احترام مردم بوده اند روايت کرده که علي فرموده : فلاني پيرهن خلافت را پوشيد ... همچون اينکه استخوان در گلو دارم ... من تنها بودم و گرنه با خلفا مي جنگيدم !!! آيا به گفته ي دشمن علي مي توان اعتماد کرد ؟ لذا از ديدگاه شما مي توان گفت : چه بسا عکرمه براي ضايع ساختن علي نزد سنيان ، اين حديث را زا قول ابن عباس ساخته باشد ! يا بايد گفت : او مي خواسته علي را دشمن خلفا معرفي کند و مردم را به او بدبين سازد و علي را شخصيتي دو چهره و کينه توز بنمايد که از روي تقيه ، از يک سو با خلفا بيعت مي کند و پشت سرشان نماز مي خواند و خويشاوندي با آنان را مي پذيرد و در غيابشان ، جانشينشان مي شود و از سوي ديگر انديشه جنگ با خلفا را در سر مي پروراند . در ضمن آيا علي کسي بود که اينگونه صحبت کند و خود را بالاتر و افضل تر از ديگران بداند و آيا اين خودخواهي و تعريف از خود نيست ؟؟؟؟مگر نه اينکه او خود مي گويد « خداوند از تعريف و خويشتن و از خودستايي نهي فرموده است » و يک سوال : آيا علي در جايي يا خطبه اي به طور واضح اشاره کرده که من از جانب خدا به عنوان خليفه و جانشين بلافصل پيامبر تعيين شدم و خلفاي سه گانه اين حق مرا غصب کردند ؟چه جوابي مي شود داد باتشكرـ
جواب نظر:
با سلام
دوست گرامي
1- خطبه شقشقيه از مسلمات بين شيعه و سني است كه علماي اهل سنت بيش از 7 شرح بر آن نگاشته و خود نيز اعتبار آن را قبول كرده‌اند ؛ و حتي سال‌ها قبل از نوشتن نهج البلاغه به وجود چنين خطبه‌اي اشاره كرده‌اند .
2- خود حضرت در خطبه‌هاي ديگر كه با سند صحيح آمده است ، فرموده‌اند كه خداوند از خودستايي نهي كرده است اما دستور داده است كه «واما بنعمة ربك فحدث» و نعمت ولايت بر شيعيان بزرگترين نعمت است ، و به همين جهت بايد اين نعمت را به خوبي به آنان شناسانيد .
3- مخالفت اميرمومنان با خلفا ، تنها در خطبه شقشقيه نيامده است ، بلكه خطبه‌ها و روايات بسياري در كتب شيعه و سني وجود دارد ؛ از جمله خطبه‌اي كه سنت خلفا را سنت آل فرعون معرفي مي‌نمايد !
4- در مورد نظر اميرمومنان علي عليه السلام در مورد خلفا مي‌توانيد به آدرس ذيل مراجعه نماييد :
http://www.valiasr-aj.com/fa/page.php?bank=question&id=1312
5- اولين كسي كه رسما به عدم انتساب بعضي از خطبه‌هاي نهج البلاغه به اميرمومنان علي عليه السلام اشكال گرفته است ، ابن تيميه است ؛ اما شاگرد او صفدي از خود او نقل مي‌كند كه از ابن تيميه پرسيدم آيا نهج البلاغه براي سيد رضي است ؟
گفت : خير ، آنچه سخن رضي است (در شرح بعضي از خطبه‌ها) مشخص و جدا و آنچه سخن اميرمومنان است ، نيز مشخص است .
اين نشان مي‌دهد كه اين شبهه ، تنها وسيله‌اي براي دور كردن مردم ازحقيقت است .
موفق باشيد
گروه پاسخ به شبهات
9   نام و نام خانوادگي:  مجيد م علي     -   تاريخ:   11 مهر 88
با سلام جناب اقاي سيد علي " كه الهي من بقربون حضرت علي و سيد الشهدا عليهما السلام بروم " خواستم برايتان چند خطي از خودم بنويسم ديدم استادم جانب التيجاني در كتاب خودش همين افكار منو ولي قشنگتر نوشته بييد باهم بخوانيم : ,,,,,,بنابراين , آنان كه مى خواهند با ما بوسيله نهج البلاغه , احتجاج كنند, بايد تمام كتاب را قبول داشته بـاشـنـد با هر چه در آن است , نه اينكه تنها با چند كلمه اى كه سازگار با هواى نفسشان است , با ما احـتـجـاج كـنندوبس مثلا اگر در جايى از نهج البلاغه , ستايش شخص مجهولى شده باشد, فورا مى گويند: اين سخن امام على در حق فاروق است , كه اورامدح وثنا مى گويد!!. واگـر بـه آنـهـا بـگوييم پس نظرتان راجع به خطبه شقشقيه وآن اعتراضهاى شديد امام به خلفا چـيـسـت ؟ مى گويند: اين دروغهاى شريف رضى است وهيچ ربطى به حضرت على ندارد!!! البته آنـهـاعـلى را دوست مى دارند وتا جايى كه يقين كنند آن حضرت دست ازاطاعت خلفا بر نداشته ! بـرايـش دعـا هـم مـى كـنـند ولى اينها از ياد برده اندكه على , نفس محمداست وقلب على , قلب محمداست وخداوند از اورجس وپليدى را دور كرده وپاك وطاهر ومطهرش قرار داده است , اينهابه فـرامـوشى سپرده اند كه على نسخه اى مطابق اصل است , همان اصلى كه خدايش به خلق عظيم , تـوصـيـفـش فـرمـود وهـمـانا دلهاى اهل بيت هرگز حقد وحسد ندارند وكينه وبغض به آنها راه ندارد ... (كل الحلول عند آل الرسول ) اهل بيت كليد مشكل ها دكتر تيجانى فقط يك نكته از من : بلاغت خطبه را چي ميگيد , ايــــــــــــــــــا كسي ميتواند چنين خطبه اي را بگويد . يا علي





مناظرات | فتنه وهابيت | آرشيو اخبار | آرشيو يادداشت | پايگاه هاي برتر | گالري تصاوير | خارج فقه مقارن | درباره ما | ارتباط با ما